Áp lực chức danh: khi mục tiêu bắt đầu làm hỏng công việc

Các điều kiện của hồ sơ chức danh được đặt ra để phản ánh năng lực và đóng góp thật.

Nhưng khi một tiêu chí trở thành mục tiêu, người ta bắt đầu tối ưu cho tiêu chí đó thay vì cho thứ mà nó đại diện. Đây là hiện tượng chung của mọi hệ thống đánh giá — và trong học thuật, hậu quả của nó khá cụ thể.

Các biểu hiện

• Chọn đề tài dễ ra kết quả thay vì đề tài đáng làm nhưng rủi ro. Đây là mất mát lớn nhất và ít ai thấy được, vì thứ không được làm thì không ai đếm.
• Chia nhỏ một kết quả thành nhiều bài để tăng số lượng.
• Đăng ở nơi dễ vì sắp hết hạn, thay vì nơi phù hợp.
• Đứng tên xã giao qua lại giữa các đồng nghiệp.
• Nhận nhiều học viên hơn khả năng hướng dẫn tử tế.
• Làm cho đủ mục — một sách viết vội, một đề tài nhận cho có.

Điểm chung: mỗi việc trên đều làm hồ sơ đẹp hơn về số học và làm công việc thật kém đi.

Vì sao đây là vấn đề thật

• Người chịu thiệt trực tiếp là học viên — họ được hướng dẫn ít hơn, hoặc bị dùng như nguồn công bố.
• Lĩnh vực mất đi các nghiên cứu đáng làm mà không ai chọn vì rủi ro.
• Các bài mỏng làm loãng tài liệu của ngành.
• Vấn đề về liêm chính có thể quay lại nhiều năm sau, đúng lúc hồ sơ được soi kỹ nhất.
• Và với chính người trong cuộc — công việc mất đi phần ý nghĩa vốn là lý do họ vào nghề.

Dấu hiệu bạn đang bị cuốn

Vài câu hỏi tự kiểm:

• Tôi chọn đề tài này vì nó đáng làm, hay vì nó ra kết quả nhanh?
• Tôi gửi bài này đi vì đây là nơi phù hợp, hay vì tôi cần kịp hạn?
• Tôi nhận học viên này vì tôi hướng dẫn được tử tế, hay vì tôi cần số lượng?
• Nếu bỏ mọi tiêu chí đánh giá đi, tôi có làm việc này không?
• Tôi có thoải mái giải thích mọi quyết định của mình không?

Câu cuối là phép thử tốt nhất — sự khó chịu khi phải giải thích thường là tín hiệu sớm.

Áp lực từ đâu tới

Công bằng mà nói, áp lực không phải lúc nào cũng do cá nhân:

• Yêu cầu của cơ sở gắn với đánh giá và thu nhập.
• So sánh với đồng nghiệp cùng lứa.
• Kỳ vọng của gia đình và của môi trường xung quanh.
• Thời hạn thực tế — tuổi tác, hợp đồng, cơ hội vị trí.
• Cảm giác nếu không đạt thì nhiều năm bỏ phí.

Nhận ra nguồn áp lực giúp bạn xử lý nó đúng chỗ, thay vì để nó âm thầm định hình mọi quyết định chuyên môn.

Cách giữ hướng

• Chọn một hướng nghiên cứu bạn thật sự quan tâm và theo đuổi. Đây là biện pháp hiệu quả nhất — vì khi đó công bố tới tự nhiên và các mục hỗ trợ nhau.
• Lập kế hoạch dài hạn để không bị dồn vào giai đoạn cuối, nơi mọi quyết định sai đều được đưa ra.
• Đặt ra vài ranh giới bạn không vượt — và quyết định chúng khi bình tĩnh, không phải khi sắp hết hạn.
• Nói chuyện với người bạn tôn trọng khi phân vân — người ngoài thấy rõ hơn.
• Nhớ rằng chậm một kỳ không phải thảm hoạ. Một hồ sơ nộp muộn hơn nhưng vững hơn tốt hơn nhiều so với một hồ sơ có vấn đề.

Nếu bạn không đạt

• Xin nhận xét để biết thiếu ở đâu.
• Nhiều người đạt ở lần thứ hai — đây là chuyện bình thường.
• Công việc của bạn không mất giá trị vì một kết quả xét duyệt.
• Đừng để việc này định nghĩa bạn — chức danh ghi nhận đóng góp, nó không tạo ra đóng góp.
• Nếu bạn thấy khó vượt qua, nói với người thân hoặc tìm hỗ trợ. Đây là một thất vọng thật sau nhiều năm và cần thời gian.

Với người ở vị trí quản lý

• Đặt yêu cầu thực tế — chỉ tiêu quá cao đẩy người ta tới các lựa chọn xấu.
• Đánh giá cả chất lượng, không chỉ đếm số.
• Ghi nhận các đóng góp không đếm được — hướng dẫn tận tâm, xây dựng chương trình, giúp đồng nghiệp.
• Không tạo môi trường trong đó việc chạy theo chỉ tiêu là cách duy nhất tồn tại.

Một điều đáng nhớ

Điều đáng lo nhất không phải các trường hợp gian lận rõ ràng — chúng ít và bị xử lý.

Điều đáng lo là hàng loạt quyết định nhỏ có vẻ hợp lý: một bài gửi vội, một đề tài chọn cho an toàn, một học viên nhận thêm. Không có quyết định nào sai rõ, nhưng cộng lại chúng đổi hướng cả một sự nghiệp.

Vì vậy phép thử đáng giữ rất đơn giản: nếu bỏ mọi tiêu chí đi, tôi có làm việc này không?

Câu hỏi thường gặp