Đứng sau mỗi danh xưng GS, PGS là cả một bộ máy xét duyệt ba cấp mà đỉnh là Hội đồng Giáo sư Nhà nước (HĐGSNN). Hiểu bộ máy này giúp ứng viên biết hồ sơ mình được ai chấm, và giúp công chúng hiểu giá trị của chức danh.
Bài viết phác họa cấu trúc, thành phần và quyền hạn của hệ thống hội đồng giáo sư hiện hành.
Hội đồng Giáo sư Nhà nước
HĐGSNN do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập theo nhiệm kỳ; Chủ tịch Hội đồng là Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Hội đồng có Văn phòng thường trực và bộ máy giúp việc, chịu trách nhiệm cao nhất về việc xét công nhận và hủy bỏ công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS, PGS trên cả nước.
28 Hội đồng Giáo sư ngành, liên ngành
Giúp HĐGSNN thẩm định chuyên môn là 28 hội đồng ngành và liên ngành, phủ toàn bộ các lĩnh vực: Toán, Vật lý, Hóa học - Công nghệ thực phẩm, Sinh học, Y học, Dược học, Kinh tế, Luật học, Giáo dục, Công nghệ thông tin, Điện - Điện tử - Tự động hóa, Cơ khí - Động lực, Xây dựng - Kiến trúc, Nông nghiệp - Lâm nghiệp, Chăn nuôi - Thú y - Thủy sản, Khoa học Trái đất - Mỏ, Văn hóa - Nghệ thuật - Thể dục thể thao, Khoa học An ninh, Khoa học Quân sự... Thành viên là các GS đầu ngành, được rà soát và bổ nhiệm theo năm.
Hội đồng Giáo sư cơ sở
Cấp tiếp nhận hồ sơ đầu tiên, thành lập tại các trường đại học, học viện đủ điều kiện (mỗi mùa xét cả nước có khoảng trên dưới một trăm hội đồng cơ sở). Hội đồng cơ sở thẩm định tính hợp lệ, đánh giá ngoại ngữ và báo cáo tổng quan của ứng viên trước khi đề nghị lên cấp ngành.
Quyền hạn đáng chú ý của HĐGSNN
- Ban hành danh mục tạp chí khoa học được tính điểm và khung điểm công trình hằng năm.
- Quyết định công nhận, KHÔNG công nhận và HỦY BỎ công nhận đạt tiêu chuẩn (đã có tiền lệ hủy do gian lận, đạo văn).
- Xử lý đơn thư, phản ánh về ứng viên trong thời gian công khai danh sách.
- Hướng dẫn chuyên môn cho toàn hệ thống hội đồng cấp dưới.
Minh bạch hóa: xu hướng những năm gần đây
Toàn bộ danh sách ứng viên từ cấp cơ sở, cấp ngành đến danh sách đạt chuẩn cuối cùng đều công khai trên cổng thông tin của HĐGSNN — công chúng và giới khoa học có thể giám sát, phản ánh. Chính lớp dữ liệu công khai này là nền cho các công cụ tra cứu như danh bạ học giả hocthuat.vn hoạt động, giúp thông tin học hàm đến với xã hội dễ dàng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ai là Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước?
Theo quy định hiện hành, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo là Chủ tịch HĐGSNN.
Hội đồng ngành có bao nhiêu thành viên?
Mỗi hội đồng ngành thường có trên dưới mười GS uy tín của ngành, danh sách được công bố công khai theo năm.
Ứng viên có được biết ai chấm hồ sơ mình không?
Danh sách thành viên các hội đồng công khai; việc phân công thẩm định cụ thể từng hồ sơ là quy trình nội bộ của hội đồng.
HĐGSNN có xét học vị tiến sĩ không?
Không. Học vị do cơ sở đào tạo cấp; HĐGSNN chỉ phụ trách chức danh GS, PGS.