Cứ mỗi mùa công bố danh sách của Hội đồng Giáo sư Nhà nước, báo chí lại gọi các ứng viên là "tân GS, PGS". Cách gọi này tiện nhưng che mất một thực tế pháp lý: ĐẠT CHUẨN và ĐƯỢC BỔ NHIỆM là hai mốc khác nhau.
Bài viết tách bạch hai khái niệm và trả lời các tình huống thực tế hay gây bối rối.
Đạt chuẩn: chứng nhận năng lực cấp quốc gia
Quyết định công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh của Chủ tịch HĐGSNN xác nhận ứng viên ĐỦ TIÊU CHUẨN quốc gia của chức danh GS hoặc PGS. Đây là "tấm vé" có giá trị lâu dài, nhưng bản thân nó chưa gắn ứng viên với chức danh tại một cơ sở nào.
Bổ nhiệm: gắn chức danh với vị trí việc làm
Cơ sở giáo dục đại học căn cứ nhu cầu, cơ cấu đội ngũ để xét bổ nhiệm người đạt chuẩn vào chức danh GS/PGS của trường. Từ quyết định bổ nhiệm, người được bổ nhiệm chính thức sử dụng chức danh, được xếp hạng chức danh nghề nghiệp và hưởng chế độ tương ứng, đồng thời gánh nhiệm vụ của chức danh (giờ giảng, hướng dẫn, nghiên cứu).
Các tình huống thực tế
- Đạt chuẩn nhưng chưa/không được bổ nhiệm (trường chưa có nhu cầu vị trí): chưa chính thức mang chức danh tại cơ sở.
- Chuyển trường: chức danh bổ nhiệm theo cơ sở — sang trường mới thường được xét bổ nhiệm lại dựa trên quyết định đạt chuẩn sẵn có.
- GS, PGS được cơ sở nước ngoài bổ nhiệm: muốn dùng chức danh chính thức trong hệ thống Việt Nam vẫn qua thủ tục xét công nhận và bổ nhiệm theo quy định trong nước.
- Bị hủy công nhận đạt chuẩn (gian lận hồ sơ, vi phạm liêm chính): việc bổ nhiệm cũng bị thu hồi theo.
Quyền lợi đi kèm chức danh
Người được bổ nhiệm GS, PGS được bổ nhiệm và xếp lương theo hạng chức danh nghề nghiệp giảng viên tương ứng (giảng viên cao cấp/giảng viên chính theo quy định), được ưu tiên giao nhiệm vụ đào tạo tiến sĩ, chủ trì đề tài lớn, và ở nhiều trường có phụ cấp, chính sách thu hút riêng. Một quyền lợi ít ai nói: kéo dài thời gian làm việc sau tuổi nghỉ hưu theo nhu cầu của cơ sở và quy định hiện hành.
Tra cứu tình trạng đạt chuẩn của một người
Muốn biết một người đạt chuẩn GS/PGS năm nào, ngành gì, đơn vị nào: tra danh sách công khai theo năm của HĐGSNN, hoặc tìm nhanh theo tên trên danh bạ học giả hocthuat.vn — mỗi hồ sơ đều ghi rõ nguồn và năm đạt chuẩn.
Câu hỏi thường gặp
Có tên trong danh sách HĐGSNN đã được gọi là GS chưa?
Về nghi thức xã hội thường được chúc mừng là "tân GS/PGS", nhưng về pháp lý phải chờ quyết định công nhận (sau thời gian công khai) và quyết định bổ nhiệm của cơ sở.
Đạt chuẩn có thời hạn không?
Quyết định công nhận đạt tiêu chuẩn không quy định "hết hạn" như chứng chỉ; nó là căn cứ để các cơ sở xét bổ nhiệm về sau.
Không làm ở trường đại học có được bổ nhiệm không?
Bổ nhiệm chức danh gắn với cơ sở giáo dục đại học; người công tác ngoài trường muốn mang chức danh cần tham gia đào tạo và được một cơ sở bổ nhiệm.
Phụ cấp của GS, PGS là bao nhiêu?
Chế độ gắn với hạng chức danh nghề nghiệp và chính sách từng cơ sở, không có một con số chung; các trường tự chủ lớn thường có mức thu hút cao hơn đáng kể.