Bị từ chối: phần bình thường mà không ai chuẩn bị cho bạn

Bị từ chối là phần bình thường của việc công bố — người có kinh nghiệm nhất cũng bị, và bị nhiều lần.

Nhưng ít ai nói trước điều đó cho người mới, nên lần đầu bị từ chối thường được hiểu là bằng chứng rằng công trình của mình kém. Điều đó không đúng, và cách bạn xử lý quyết định bài đó có bao giờ được đăng hay không.

Các dạng từ chối

• Từ chối ngay từ ban biên tập, chưa qua phản biện — thường vì không phù hợp phạm vi tạp chí, không đúng định dạng, hoặc mức độ đóng góp chưa đạt mức tạp chí đó nhắm tới. Đây không phải đánh giá về chất lượng khoa học.
• Từ chối sau phản biện — có nhận xét chuyên môn, và đây là loại có giá trị nhất dù khó chịu nhất.
• Từ chối nhưng khuyến khích gửi lại sau khi sửa lớn — đây thực chất là tín hiệu tích cực.
• Yêu cầu sửa — chưa phải từ chối, dù nhiều người đọc nhận xét dài rồi tưởng là bị từ chối.

Việc đầu tiên nên làm

Không làm gì trong vài ngày.

Đọc nhận xét lúc vừa nhận, khi còn thất vọng, gần như luôn dẫn tới hai phản ứng sai: hoặc bỏ cuộc, hoặc viết một thư phản hồi mà bạn sẽ hối tiếc.

Sau vài ngày, phần lớn người thấy nhận xét hợp lý hơn nhiều so với lần đọc đầu.

Đọc nhận xét cho đúng

• Phân loại — vấn đề về nội dung khoa học, vấn đề về trình bày, và vấn đề về sự phù hợp với tạp chí.
• Tìm điểm chung giữa các phản biện — nếu hai người cùng nêu một vấn đề, đó gần như chắc chắn là vấn đề thật.
• Nhận xét khó chịu vẫn có thể đúng — tách giọng điệu khỏi nội dung.
• Nếu người đọc hiểu sai, đó thường là dấu hiệu bạn viết chưa rõ, không phải họ đọc ẩu.
• Lập danh sách việc cần làm từ các nhận xét — biến cảm giác thành công việc cụ thể.

Sửa và gửi lại

• Sửa thật trước khi gửi nơi khác — gửi nguyên bài đi vòng quanh thường bị từ chối tiếp vì cùng lý do.
• Chọn tạp chí phù hợp hơn — có thể vấn đề chỉ là bạn nhắm cao hơn mức đóng góp của bài, hoặc sai phạm vi.
• Kiểm tra định dạng theo yêu cầu nơi mới.
• Gửi lại sớm — bài để lâu thì kết quả cũ dần và động lực cũng mất.
• Nếu được khuyến khích gửi lại cùng tạp chí, làm nghiêm túc và kèm bản giải trình từng điểm.

Viết bản giải trình

Khi sửa theo yêu cầu, cách viết phản hồi quan trọng gần bằng việc sửa:

• Trả lời từng ý một, theo đúng thứ tự nhận xét.
• Nêu rõ bạn đã sửa gì và ở đâu — trang, dòng.
• Cảm ơn ngắn gọn, không nịnh.
• Nếu không đồng ý, giải thích bằng lập luận và dẫn chứng — bạn có quyền không đồng ý, nhưng phải có cơ sở.
• Giữ giọng bình tĩnh kể cả với nhận xét bạn thấy bất công.
• Đừng bỏ qua ý nào — im lặng về một điểm là dấu hiệu bạn né tránh.

Khi nào nên phản hồi ban biên tập

Hiếm, nhưng có trường hợp chính đáng:

• Phản biện hiểu sai một điểm kỹ thuật rõ ràng và điều đó quyết định kết luận.
• Có dấu hiệu xung đột lợi ích.
• Nhận xét không dựa trên nội dung bài.

Cách làm: thư ngắn, lịch sự, nêu cụ thể và có dẫn chứng, đề nghị xem xét lại. Không công kích phản biện. Và chấp nhận rằng quyết định cuối vẫn thuộc ban biên tập.

Khi nào nên dừng

• Nếu nhiều nơi từ chối với cùng một lý do về nội dung, hãy xem xét lại nghiêm túc thay vì gửi tiếp.
• Có thể cần thêm dữ liệu hoặc thêm phân tích trước khi bài đủ mạnh.
• Có thể phạm vi bài quá hẹp — cân nhắc gộp với kết quả khác.
• Đừng hạ xuống tạp chí không đáng tin vì mệt mỏi — đây là quyết định gây hậu quả lâu dài nhất và nó xuất phát đúng từ trạng thái này.

Với người bạn hướng dẫn

• Nói trước rằng bị từ chối là bình thường — trước khi gửi bài, không phải sau khi bị từ chối.
• Kể về những lần bạn bị từ chối — điều này giúp họ nhiều hơn bạn nghĩ.
• Đọc nhận xét cùng họ và giúp phân loại.
• Biến nó thành bài học về viết — họ sẽ viết tốt hơn ở bài sau.
• Đừng để họ nghĩ đó là đánh giá về con người họ.

Một điều đáng nhớ

Danh mục công trình của mọi người đều là phần còn lại sau nhiều lần bị từ chối — chỉ là phần đó không hiện ra trong hồ sơ.

Vì vậy khác biệt giữa người có nhiều công bố và người có ít thường không nằm ở việc ai bị từ chối ít hơn, mà ở việc ai sửa và gửi lại.

Câu hỏi thường gặp